Özel Maliyet Bedeline Alınmış Bir Tutarın, Kısmi İade İşlemi ve Muhasebe Kaydı

Kiralanan gayrimenkullerin, bizzat kiracı tarafından, gayrimenkulün genişletilmesi ve/veya iktisadi kıymetini devamlı olarak artıracak şekilde değer artırıcı giderleri, faaliyetlerini yürütebilmek adına yapmakta ve söz konusu harcamaları "Özel Maliyet Bedeli" hesabının detayında takip etmektedirler.

Bu türden yapılan harcamalar, kira süresi belli ise, kira süresi boyunca, değilse beş yıllık süre ile amortismana tabi tutularak itfa edilmektedir. Ancak, her ne kadar kiralık iş yeri için yapılmış olsa da, nadiren de olsa, tamamen yada kısmi aptal ve iadeler olabilmektedir. Aynı dönem içinde yapılmış/alınmış olan özel maliyet bedelinin tutarının, iade edilen kısmı düşülerek kayıtlara alınması tabiidir. Ancak, aradan zaman yada dönem geçtikten sonra, kısmi iade varsa ne yapılabilir?

Mesela, 2015 yılının Aralık ayında Özel Maliyet Bedeli olarak alınmış, gayrimenkulün tadilatında kullanılacak malzeme için ilgili yılda amortisman da ayrılmış ve 2016 yılına devir ettikten sonra, Şubat 2016 tarihinde artan/ihtiyaç fazlası malzeme firmaya iade edilecek ise, ne yapmak gerekir?

Dönem geçtiği için, kısmi iade edilen tutarın gerek maddi duran varlıktan gerekse birikmiş amortismandan düşülmesi durumunda, rakamlarda oynama ve tutarsızlık oluşturacaktır. Satış kaydı gibi yapılsa, hem satış değil hem de alım iade işlemi yapılması gereklidir. Bizim önerimiz, aşağıdaki örnek uygulama şeklindedir.

A firması, showroom yapmak amacıyla kiraladığı deponun taban zeminini parkelam kaplatacaktır. Bunun için 2015 yılı Aralık ayında, fireleri de hesap ederek, ihtiyacının bir miktar fazlasını satın almış ve Özel Maliyet Bedeli Hesabına kaydederek 2015 yılı amortismanını ayırmıştır. (Amortisman %20)

--------------------------------------------- / ------------------------------------------

264 Özel Maliyet Bedelleri Hesabı     10,000      

191 İnd. KDV                                        1,800  

            320 Satıcılar Hesabı                                  11,800                                

--------------------------------------------- / ------------------------------------------

760 Amortisman Gid                         2,000                                          

            268 Özel Maliyet B.Amort                            2,000

2015 Yılı Amortisman Kaydı                                         

--------------------------------------------- / ------------------------------------------

Firma, 2016 yılı açılış kayıtlarını yapmıştır. Tadilat işlemi Şubat 2016 tarihinde tamamlanmış ve hiç açılmamış 500 tl tutarında Parkelamın iadesi hususunda satıcı firma ile mutabık kalınmıştır. Alım iade faturası kesilerek, satıcı firmaya 500 TL + KDV olarak, artan parkelamlar iade edilmiştir.  

         

Maddi duran varlıkların, muhasebe kayıtları dışında mutlaka takip edildiği kartlar vardır. Bu Özel maliyet bedeli kart kaydı aynı tarihte iki ayrı kart olarak tekrar tanzim edilebilir. Şöyle ki;

Mevcut Kayıt.
Özel Maliyet Bedeli			Alım Tarihi	Alım Tutarı	B.Amortismanı	Net Aktif
Showroom Parkelam			Aralık 2015	10.000	2.000	8.000
Yeniden Düzenlenmiş Kayıt
Özel Maliyet Bedeli			Alım Tarihi	Alım Tutarı	B.Amortismanı	Net Aktif
Showroom Parkelam			Aralık 2015	9.500	1.900	7.600
Showroom Parkelam			Aralık 2015	500	100	400
			TOPLAM	10.000	2.000	8.000

Görüldüğü gibi mevcut kayıtlarda ve toplamlarda bir değişiklik olmamıştır. 2016 yılı içinde, kalan Özel Maliyet Bedeli için, amortisman ayrılmaya devam edecektir.

2015 yılında amortisman ayrılmış ancak 2016 yılında iade edilecek kısım için 100 tl amortisman, iade işlemi ile birlikte itfa edilmesi gerekmektedir. Ayrıca, Şubat ayında iade edildiği için, cari dönemde amortisman ayrılıp gidere yazılacaktır. İki ayrı kart olduğu için, iade edilen kısmına tek taraflı olarak işlem yapılabilir, kalan tutar ise özel maliyet bedeli olarak yıllar içinde itfa edilmeye devam eder.

Kısmi iade edilen Özel Maliyet Bedeli Muhasebe Kaydı

--------------------------------------------- / ------------------------------------------

268 Birikmiş Amortismanlar Hes    116,67  (*)

320 Satıcılar Hesabı                          590         

            264 Özel Maliyet Bedelleri                     500

            391 Alım İade KDV                               90

            679 Sair Gelirler                                    116,67

--------------------------------------------- / ------------------------------------------

(*) 100 TL 2015 yılından devir birikmiş amortisman + cari dönem amortismanıdır.

Bu şekilde yapılacak işlemde hem devir maddi duran varlık tutarı, hem devir birikmiş amortisman tutarı bozulmamış, üstelik, iade edilen kısım, toplam alımdan ayıklanmıştır. Kalan özel maliyet bedeli, cari dönemde ve kira süresi boyunca amortisman ayrılmaya devam edecektir.

Mehmet Küçükşahin

Kaynak: http://www.muhasebetr.com/yazarlarimiz/mehmetkucuksahin/005/

Devamını Oku…

Fatura Üzerinde Yer Alan İskontoların Muhasebe Kaydı

Bilindiği üzere, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun “Muhasebe usulünü seçmekte serbestlik” başlıklı 175. maddesinde;

“Mükellefler bu kısımda yazılı maksat ve esaslara uymak şartiyle, defterlerini ve muhasebelerini işlerinin bünyesine uygun olarak diledikleri usul ve tarzda tanzim etmekte serbesttirler. Ancak, Maliye ve Gümrük Bakanlığı; muhasebe standartları, tek düzen hesap planı ve mali tabloların çıkarılmasına ilişkin usul ve esasları tespit etmeye, bunları mükellef, şirket ve işletme türleri itibariyle uygulatmaya ve buna ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.

Ticaret Kanununun ticari defterler hakkındaki hükümleri mahfuzdur.

Maliye Bakanlığı, muhasebe kayıtlarını bilgisayar programları aracılığıyla izleyen mükellefler ile bu bilgisayar programlarını üreten gerçek ve tüzel kişilerce uyulması gereken kuralları ve bilgisayar programlarının içermesi gereken asgari hususlar ile standartları ve uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.” hükmü yer almaktadır.

Satış Geliri, tahsil edilen veya tahsil edilecek varlıkların gerçeğe uygun değeri ile diğer bir deyişle, karşılıklı pazarlık ortamında bilgili bir alıcı ile bilgili bir satıcı arasında bir varlığın el değiştirmesi veya bir borcun ödenmesi durumunda ortaya çıkması gereken tutar ile ölçülür. Bir işleme ilişkin satış geliri tutarı, işletme ile alıcı arasında yapılan sözleşmeye göre belirlenir. Bu tutardan işletme tarafından yapılan miktar, kasa ve ticari iskontolar indirildikten sonra gerçeğe uygun değer saptanır. Bu değer işletmenin  Net Satışlarını ifade eder ve TDHP’nda 6** Gelir Tablosu Hesap Sınıfının 60* Brüt Satışlar ve 61* Satış İndirmleri Hesap Gruplarında gösterilir.

1 Seri No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğinin “611- SATIŞ İSKONTOLARI” bölümünde;

“Satışla ilgili faturanın düzenlenip satışın gerçekleşmesinden sonra yapılan her türlü kasa ve miktar iskontoları bu hesapta yer alır.

Kasa iskontosu, kredili satışlarda alıcının mal bedelini vadesinden önce ödemesi dolayısıyla, bu peşin ödeme karşılığında alıcıya belirli oranlarda indirim yapılmasıdır.

Miktar iskontosu ise alıcının belli tutarlar üzerinde alışlarda bulunarak satıcının mal sürümüne katkıda bulunmasından dolayı kendisine belli oran ya da tutarlarda yapılan indirimdir.” denilmektedir.

Genel kabul görmüş muhasebe ilkelerinden Tam açıklama kavramı, Mali tablolardan ve bu tablolardan yararlanacak kişi ve kuruluşların doğru karar vermelerine yardımcı olacak ölçüde, yeterli, açık ve anlaşılır olmasını ifade eder. Mali tablolarda finansal bilgilerin tam olarak açıklanması yanında, mali tabloların kalemleri kapsamında yer almayan ancak alınacak kararları etkileyebilecek, gerçekleşmesi muhtemel olaylara da yer verilmesi, bu kavram gereğidir. Bu persfektifte iskonto yapılmış kesilen faturaların muhasebe ye kaydında, iskontodan önceki brüt satışların gösterilmemesi muhasebe ilkelerine aykırılık teşkil edecektir.

Vergi matrahının hesaplanmasında iskontoların ticari teamüllere uygun özellikle ilişkili taraflarla yapılan işlemlerde emsallere uygunluk ilkesine uygun hareket etmek ve transfer fiyatlandırmasında emsale uygun fiyatlandırma yapmak şarttır. Şirketler, ticari ve gündelik yaşamın genel kabul görmüş gerçekleri ve mantığı çerçevesinde, kendilerinden mal veya hizmet alan alıcılarına istedikleri tutarda ciro primi verebilirler. Ancak, ticari teamüller ve rekabet şartları belki de bazen zararına satışı dahi gerektirebilir. Bu durumda, vergisel açıdan yapılacak bir denetimde, zararına satışın ya da elde edilen satış kazancına çok yakın bir tutarda ciro primi verilmesinin (hatta maliyetine satış yapılmasının) gerekçelerinin çok açık bir şekilde ispatlanabilmesi zorunluluktur.

Ticari teamüllere uygun miktardaki iskontonun satış bedeline göre miktarı veya oranı ne olmalıdır sorusunun net bir cevabi ne kanunda ne de idare tarafından yapılan açıklamalarda yer almamaktadır. Esasen bu konuda kesin bir ölçü de bulunmamaktadır. Bu miktar yere, zamana, satılan malın tutarına, duruma ve faaliyet konularına göre farklılıklar gösterebilir. Bu nedenle bir ölçü belirlenmesi de bir hayli zordur.

İskontonun piyasada alışılmış miktarda olması ve emsali müşteriler arasında önemli farklılıklar göstermemesi ve belirli kriterler dahilinde eşit olarak uygulanması gerekmektedir. Yapılacak bir vergi incelemesinde cezai müeyyidelere muhatap olunmaması için iskontolar konusunda çok dikkatli olunması gerekmektedir.

Ticari teamüllere uygun olmayan iskontolar, vergi kaçırma amacına yöneliktir. Bu durumda ortada bir muvazaa (danışıklılık) fiili vardır. Örneğin maliyeti 700 TL, satış bedeli 900 TL olan bir telefona 400 TL iskonto uygulansa, bu iskontonun kabul edilebilir bir yanı bulunmamaktadır.

Bu bağlamda matrahtan yapılan indirim kabul edilemez. Satışa konu mal veya hizmet piyasasında aynı veya benzer mal ve hizmetler için genel kabul gören oranlar çerçevesinde olan ve mal veya hizmetin bedeline göre makul oranlarda olan iskontolar, ticari teamüle uygun iskontolardır.

Bu noktada ilişkili taraflar arasındaki iskonto ve ciro primlerinin emsallere uygunluk ilkesi çerçevesinde belirlenmesi gerekir.

KVK’nın 13’üncü maddesinin 3’üncü fıkrasına göre, emsallere uygunluk ilkesi, ilişkili kişilerle yapılan mal veya hizmet alım ya da satımında uygulanan fiyat veya bedelin, aralarında böyle bir ilişkinin bulunmaması durumunda oluşacak fiyat veya bedele uygun olmasını ifade eder. Emsallere uygun fiyat veya bedele ulaşmak için öncelikle iç emsal kullanılacak, bu şekilde kullanılacak fiyat veya bedelin bulunmaması ya da güvenilir olmaması halinde dış emsal karşılaştırmada esas alınacaktır.

Bu nedenlerle fatura üzerindeki iskontoyu muhasebede kayda almayalım, üstelik fatura üzerindeki iskontodan sonraki kısmı gelirlere yazalım dendiğin de, hem kayıtları ihticaca salih değil hale getirecek, hem genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine ters hem de raporlamalarımızı eksik bırakacaktır.

İSKONTONUN FATURA ÜZERİNDE YAPILMASI

İskonto fatura üzerinde gösterilmişse, iskonto tutarı fatura toplamından düşülür ve kalan meblağ KDV matrahını oluşturur. İskontonun KDV matrahından düşülebilmesi için, yapılan iskontonun ticari teamüller çerçevesinde yapılması, faturada ayrıca gösterilmesi esastır.

İskontolu Mal Satışı;

XYZ İşletmesi 4.000 TL + KDV’li malı %10 iskonto yaparak müşterisine satmıştır.

----------------------------------------/-------------------------------------------------------

611-SATIŞ İSKONTOLARI                             400

120-ALICILAR HS.                                      4.248

                 600-YURTİÇİ SATIŞLAR HESABI      4.000

                  391-HESAPLANAN KDV                        648

---------------------------------------/------------------------------------------------------

Yukarıdaki örneğimizin matematiksel işlemi şu şekildedir:

Satış                : 4.000
İskonto    %10   :    400
Matrah                         : 3.600
KDV       %18              :   648
Toplam Tutar   : 4.248

İlgili faturayı alanın muhasebe kaydı;(Alımın ticari mal olduğunu kabul edelim)

--------------------------------------------------/--------------------------------------------------

153-TİCARİ MALLAR HS. 4.000

   02-DÖNEM İÇİ ALIŞLAR HS...

 191-İND.KDVERGİSİ HS….648  

                                                   153.TİCARİ MALLAR HS…400 

                                                      04-ALIŞ İSKONTOSU HS.

                                                    320-SATICILAR HS…… 4.248      

------------------------------------------------/--------------------------------------------------------

Ufuk Özdemir

Kaynak: http://www.muhasebetr.com/yazarlarimiz/ufuk/064/

Devamını Oku…

Yıllara Yaygın İnşaatlarda Stopaj Kesintisi Muhasebe Kaydı

Soru: Yıllara yaygın inşaatlarda stopaj kesintisi muhasebe kaydı nasıl yapılır

Cevap: Yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri ile ilgili olarak düzenlenen ve işveren tarafından onaylanan hakediş bedelleri 350-358 no'lu "İnşaat ve Onarım Hakediş Bedelleri " hesaplarına kaydedilir. Yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri dolayısıyla alınan avans ve hakedişlerden GVK’nın 94/3'üncü maddesi uyarınca (kurumlar dahil) (01.01.2007 tarihinden itibaren) %3 oranında yapılan vergi işin bitimine bir yıldan fazla süre varsa 295 no'lu " Peşin öde-nen Vergiler ve Fonlar " hesabına kaydedilir. İşin biteceği yıl sonunda ise, 193 no'lu " Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar " hesabına aktarılması gerekir.

------------------------------------------ / ----------------------------------------------------

193 PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE FONLAR          10.000

                                295 PEŞİN ÖDENEN VERGI VE FONLAR               10.000

------------------------------------------ / ----------------------------------------------------

Ayrıca yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri nedeniyle alınan hakediş bedellerinin muhasebe kaydı ise aşağıdaki gibi olmalıdır.

------------------------------------------ / ----------------------------------------------------

120 ALICILAR                             230.000

 295 PEŞİN ÖDENEN VERGİLER       6.000                                                        

            350 YILLARA YAY. İNŞ. ONARIM HAKEDİŞ BEDELLERİ          200.000

            391 HESAPLANAN KDV                                                                 36.000

Alınan hakediş bedellerinin kaydedilmesi

------------------------------------------ / ----------------------------------------------------

Koray Ateş

Kaynak: http://www.muhasebetr.com/sorucevap/haber_oku.php?haber_id=1838

Devamını Oku…